Dyskryminacja

Dyskryminacja oznacza nierówne traktowanie prawnie nieusprawiedliwione i nieuzasadnione obiektywnymi przyczynami. Każde takie działanie stanowi naruszenie zasady równego traktowania i jest pogwałceniem podstawowych praw i wolności człowieka.

Dyskryminacja bezpośrednia

Dyskryminacja bezpośrednia ma miejsce w przypadku, gdy osoba była, jest lub mogłaby być traktowana mniej korzystnie niż inne osoby znajdujące się w podobnej sytuacji z powodu swojego pochodzenia rasowego lub etnicznego, religii lub wyznania, jak również płci, niepełnosprawności, wieku lub orientacji seksualnej. Np. ogłoszenie o pracy wyraźnie stanowi, iż osoby o narodowości innej niz polska nie będą przyjmowane.

W praktyce taka forma dyskryminacji zdarza się dość rzadko, częściej spotkać się można z bardziej zawoalowanymi formami nierównego traktowania – dyskryminacją pośrednią. Jedną z form dyskryminacji jest także molestowanie. Nierówne traktowanie może również dotknąć osobę nie wyróżniającą się cechą prawnie chronioną – mówimy wówczas o dyskryminacji przez asocjację.

Dyskryminacja pośrednia

Dyskryminacja pośrednia ma miejsce wtedy, kiedy pozornie neutralny przepis lub działanie w praktyce powoduje niekorzystną sytuację dla osoby lub pewnej grupy osób w porównaniu z innymi osobami, nie jest prawnie i obiektywnie uzasadnione, a środki mające służyć osiągnięciu tego celu nie są proporcjonalne i konieczne. Np. w trakcie rozmowy o pracę padają pytania nie mające związku z charakterem danej pracy o historię i tradycje Polski, które dla osoby o narodowości innej niż polska mogą być szczególnie trudne z uwagi na nieznajomość polskiej kultury.

Dyskryminacja przez asocjację

Stosowanie praktyk dyskryminujących wobec osoby, która nie jest wprost obciążona cechami prawnie chronionymi, jednak jest uważana za przedstawiciela dyskryminowanej grupy lub jest z nią kojarzona. Także ‚więź’ z osobą wyróżniającą się daną cechą może stanowić podstawę dyskryminującego traktowania. Np. żona czarnego mężczyzny jest gorzej traktowana w miejscu pracy ze względu na kolor skóry swojego parnera.

Molestowanie

Niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby fizycznej i stworzenie wobec niej zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Np. pracownik pochodzący zza wschodniej granicy jest obiektem niewybrednych żartów, nieustających kpin dotyczących jego akcentu, wyglądu, pochodzenia.

Dyskryminacja wielokrotna

Ma miejsce wtedy, gdy ktoś doświadcza dyskryminacji z więcej niż jednego powodu, na przykład będąc gorzej traktowanym nie tylko ze względu na rasę, ale również ze względu na płeć. Przykładem może być kobieta pochodząca z Azji, której proponuje się gorzej opłacane prace domowe, mimo iż spełnia warunki do otrzymania pracy na wyższym stanowisku, podczas gdy pracę otrzymuje mężczyzna – Polak o niższych od niej kwalifikacjach.

Dyskryminacja pozytywna

Dyskryminacja pozytywna oznacza, że państwo stosuje pewne czasowe rozwiązania, podejmuje działania czy wprowadza określone środki prawne mające na celu wyrównanie szans osób należących do określonych grup mniejszościowych np. osób o innej narodowości, celem zmniejszenia faktycznych nierówności, których te osoby doświadczają. Dyskryminacja taka jest dozwolona, jednak może być stosowana wyłącznie w określonym czasie, gdyż może przerodzić się w dyskryminację osób należących do grup większościowych, wcześniej uprzywilejowanych.

Przykłady dyskryminacji
  • Odmowa zatrudnienia osoby o innym pochodzeniu etnicznym posiadającej kwalifikacje wymagane do danej pracy takie same lub wyższe w porównaniu z innymi kandydatami
  • Odmowa najmu mieszkania osobie tylko dlatego, że jest innej narodowości
  • Poniżające, uwłaczające traktowanie osoby o innym kolorze skóry poprzez wyzywanie jej, wyśmiewanie sie, zaczepianie czy naruszenie nietykalności fizycznej
  • Odmowa wstępu do klubu, restauracji, sklepu itp. osobie o odmiennym pochodzeniu etnicznym
Wyjątki od zasady równego traktowania

Dopuszcza się możliwość odstąpienia od zasady równego traktowania – w sferze zatrudnienia. W przypadku, gdy specyfika danego zawodu wymaga, aby kandydat spełniał określone warunki, tj. był takiej a nie innej rasy, mówił danym językiem, był określonego wyznania, różnicowanie traktowania nie stanowi dyskryminacji. Np. do danej roli filmowej poszukiwany jest mężczyzna – Azjata, władający biegle językiem wietnamskim, czy np. w restauracji serwującej kuchnię typową dla danej kultury poszukiwany jest kelner o określonym wyglądzie podkreślający autentyzm tego miejsca.