Ustawa równościowa

W dniu 1 stycznia 2011 roku weszła w życie ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2010 r., Nr 254, poz. 1700), zwana potocznie ustawą równościową.

Ustawa określa obszary i sposoby przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. Jest to katalog zamknięty, co oznacza, że inne przesłanki nie wchodzą w zakres stosowania ustawy.

Zgodnie z ustawą zakazana jest dyskryminacja bezpośrednia, pośrednia, molestowanie, molestowanie seksualne, zachęcanie czy nakazywanie dyskryminacji. Zakazane jest także stosowanie jakichkolwiek represji z racji skorzystania z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania. Fakt ten nie może być zatem podstawą niekorzystnego traktowania, a także nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec tego, kto z nich skorzystał.

Ustawę stosuje się m.in. w zakresie podejmowania kształcenia zawodowego(w tym dokształcania, doskonalenia, przekwalifikowania zawodowego oraz praktyk zawodowych,) warunków podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej lub zawodowej (w tym w szczególności w ramach stosunku pracy albo pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej), przystępowania i działania w związkach zawodowych, organizacjach pracodawców oraz samorządach zawodowych, a także korzystania z uprawnień przysługujących członkom tych organizacji, dostępu i warunków korzystania z instrumentów rynku pracy i usług rynku pracy, rozwoju zasobów ludzkich i przeciwdziałania bezrobociu, zabezpieczenia społecznego, opieki zdrowotnej, oświaty i szkolnictwa wyższego, usług, w tym usług mieszkaniowych, rzeczy oraz nabywania praw i energii, jeżeli są one oferowane publicznie.

Ustawa nie znajduje zastosowania jeśli chodzi m.in. o sferę życia prywatnego i rodzinnego oraz czynności prawne pozostające w związku z tymi sferami, swobodę wyboru strony umowy (o ile tylko nie jest oparty na płci, rasie, pochodzeniu etnicznym lub narodowości), usługi edukacyjne w zakresie dotyczącym odmiennego traktowania ze względu na płeć, odmienne traktowanie co do możliwości i warunków podejmowania i wykonywania działalności zawodowej oraz podejmowania, odbywania i ukończenia nauki w zakresie kształcenia zawodowego, pod pewnymi warunkami odmienne traktowanie osób fizycznych ze względu na wiek oraz odmienne traktowanie ze względu na kryterium obywatelstwa (m.in. w zakresie warunków wjazdu i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej).

Każdy, wobec kogo zasada równego traktowania została naruszona, ma prawo żądać odszkodowania i dochodzić swoich praw na drodze sądowej(stosuje się wówczas przepisy Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego).

Ustawa wprowadza zasadę odwróconego ciężaru dowodu, podobnie jak Kodeks pracy. Zgodnie z tą regulacją ten, kto zarzuca naruszenie zasady równego traktowania, powinien uprawdopodobnić fakt jej naruszenia. Wówczas strona, której zarzucono dyskryminację, jest obowiązana wykazać, że nie dopuściła się jej.

Wykonywanie zadań dotyczących realizacji zasady równego traktowania ustawa powierza Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Równego Traktowania oraz Rzecznikowi Praw Obywatelskich, jako tzw. organowi równościowemu.